Witamy na stronie 100-letniej Ełckiej Kolei Wąskotorowej

Witamy na stronie
100-letniej
Ełckiej Kolei Wąskotorowej

Historia

W 1905 na zlecenie starosty Ełckiego podjęto prace związane z projektowaniem Ełckiej Kolei Wąskotorowej na terenie powiatu. Głównym zadaniem miało być ożywienie gospodarcze i poprawa transportu lokalnego powiatu. W założeniach projektowych krył się również aspekt militarny, gdyż kolej miała dochodzić do granicy z Rosją (w Zawadach w Turowie).

 

Zawady, gdzie znajdowało się przejście graniczne, przemianowano nawet na Grenzwach. Takie podejście uzasadniała napięta sytuacja polityczna w Europie, szczególnie w stosunkach między Niemcami i Rosją. Do realizacji projektu zawiązano spółkę Lycker Kleinbahn-Aktiengesellschaft, która podlegała bezpośrednio pod Wschodnioniemieckie Towarzystwo Kolejowe (Ostdeutsche Eisenbahn-Gesellschaft) z siedzibą Dyrekcji w Królewcu. Wykonawstwo zlecono berlińskiej firmie Lenz, która dostarczyła również tabor i wyposażenie niezbędne do eksploatacji kolei. Budowę 42 km linii głównych z torem szerokości 1000 mm kolei Lycker Kleinbahn rozpoczęto w roku 1912 – od Ełku przez Laski Małe, Borzymy, do Turowa (38,24 km) z odgałęzieniem od Lasków Małych do Zawad (9,75 km). Tory budowano z ciężkich szyn typu H-93 i H-100. Wzniesiono kilka budowli inżynierskich, między innymi betonowy most przez rzekę Ełk, mosty stalowe przez rzekę Małkiń koło Sypitek i przez małą rzeczkę Pietraszkę oraz dwa wiadukty drogowe koło Kalinowa. Prace budowlane postępowały dosyć szybko i już 23 października 1913 roku nastąpiło uroczyste otwarcie ruchu na trasach: Ełk – Laski Małe – Borzymy i na odgałęzieniu Laski Małe – Zawady. Odcinek linii Borzymy – Turowo był jeszcze w budowie, gdy wybuchła wojna i w sierpniu 1914 roku dwie duże armie rosyjskie wkroczyły na tereny Prus Wschodnich.

 

W wyniku zaciętych bojów o Ełk, który wielokrotnie przechodził z rąk do rąk, nastąpiły ogromne zniszczenia miasta i obiektów kolejowych. W lipcu 1915 roku w słynnej bitwie pod Tannerbergiem (obecnie Stębark) armia niemiecka pokonała wojska rosyjskie. W czasie odwrotu Rosjanie wywieźli sprzęt i tabor kolejowy – niszczyli wszystko, co mogłoby przedstawiać jakąkolwiek wartość dla nieprzyjaciela. Z kolejki ełckiej wywieziono wszystkie parowozy i część parku wagonowego. Po przesunięciu daleko na wschód linii frontu przystąpiono do odbudowy, jednocześnie zamówiono w fabrykach niemieckich nowy tabor. Pierwsze dwa parowozy nadeszły jesienią 1915 roku, a już 1 grudnia tego roku podjęto tymczasowy, nieregularny ruch towarowy na odbudowanej linii z Ełku do Turowa.

 

Normalny ruch pasażerski przywrócono dopiero 5 października 1918 roku. Pociągi uruchamiano w dni powszednie, do Turowa kursowała jedna para, do Zawad – dwie. W latach 1929-1932, w czasie wielkiego światowego kryzysu gospodarczego zamierzono nawet całkowicie zawiesić ruch na kolei. Jednak od 1933 roku sytuacja gospodarcza w Niemczech zaczęła się poprawiać i kolej zaczęła przewozić płody rolne i duże ilości cegły z cegielni w Pisanicy. Dodatkowo przewożono znaczne ilości węgla i nawozów sztucznych. Ożywił się ruch pasażerski. W 1939 roku uruchomiono pociągi pasażerskie w dni świąteczne, a w dni robocze uruchamiano 2 pary pociągów do Turowa i 3 pary do Zawad.

 

W 1943 roku przewieziono około 44 000 ton towarów, głównie roślin okopowych z tamtejszych majątków rolnych. W tych latach kolej zatrudniała przeciętnie około 35 pracowników etatowych. Druga wojna światowa nie wyrządziła kolei większych szkód. Po jej zakończeniu kolej została przejęta przez Polskie Koleje Państwowe, pod administrację Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Olsztynie. Kolej ełcka, podlegająca pod Wydział Kolei Wąskotorowych przy DOKP w Olsztynie, otrzymuje nazwę Ełcka Kolej Wąskotorowa, z własnym zarządem terenowym w Ełku.
W końcu 1945r. organizowano pierwsze pociągi nieregularne, a w 1946 roku przywrócono ruch pasażerski: 2 pary pociągów do Turowa i 1 parę do Zawad, później 3 pary pociągów do Turowa i 4 pary do Zawad. Ruch pasażerski wzrastał w miarę zaludniania się terenów Mazur Garbatych, wyludnionych wskutek działań wojennych. Stopniowo ziemie te zaludniały się, zaczęła napływać ludność z okolic Wilna, Lidy, Baranowicz, Mołodeczna i Wołkowyska oraz z innych terenów Kresów Wschodnich przyłączonych po 1945 roku do Związku Radzieckiego. Przybywali również osadnicy z Polski centralnej, niektórzy z nich znaleźli zatrudnienie na ełckiej kolejce.

 

Podjęta przez władze PKP w 1950 roku decyzja o ujednoliceniu szerokości torów kolei dojazdowych i wprowadzenie standardowej szerokości 750 mm objęła również kolej ełcką. Kolej ełcką w 1951 roku przebudowano z szerokości 1000 na 750 mm, a stary tabor – przystosowany do szerokości 1000mm – przewieziono na pomorskie koleje (2 parowozy) i na kolej grójecką (3 parowozy). Nowy tabor zaczęto sprowadzać z innych kolei wąskotorowych. Przebudowa na mniejszą szerokość nie była trudna, gdyż nie było konieczności przebudowy podtorza, budowli inżynierskich, głównie mostów, zmiany promieni łuków.

 

W końcu lat ’60 XX wieku., w wyniku coraz silniejszej konkurencji Państwowej Komunikacji Samochodowej oraz zaopatrywania się dotychczasowych klientów we własny transport przewozy zaczynają nieznacznie, ale ciągle maleć. Nie pomogło nawet wprowadzenie w 1975 roku trakcji spalinowej. Negatywne skutki załamania się gospodarki kraju w latach 1979 –1982 odczuła też kolej. Wprowadzono wówczas wiele ograniczeń nie tylko w inwestycjach, ale również w odwoływaniu niektórych pociągów pasażerskich. Szczególny wstrząs nastąpił w 1989 roku, kiedy to zamknięto wiele państwowych gospodarstw rolnych, a kolej ełcka znajdowała się w trakcie przebudowy nawierzchni i wymianie wszystkich szyn na cięższe, typu S42 lub S49, co wiązało się z zamiarem uruchomienia transporterów. Wprowadzenie do eksploatacji od 1992 roku transporterów i wybudowanie w związku z tym nowego mostu żelbetonowego na rzece Ełk usprawniło znacznie transport towarów wprost do klienta, bez przeładowywania na stacji w Ełku. Nie wpłynęło to jednak na wzrost przewozów, a tendencja spadkowa utrzymywała się nadal, co groziło nawet likwidacją kolei ełckiej.

 

W roku 1991 wojewódzki konserwator zabytków w Suwałkach zainteresował się wartością historyczną prawie 80-letniej kolei ełckiej i rozpoczął postępowanie administracyjne w celu wpisania jej do rejestru zabytków. W wyniku tych starań Ełcka Kolej Dojazdowa została wpisana pod numerem A-847 jako zabytek na terenie województwa suwalskiego. Energiczne starania o utrzymanie kolei podjął również Zarząd Kolei Dojazdowych przy Centralnej DOKP w Warszawie, łącząc zabytkową kolej z atrakcyjną turystycznie trasą do Turowa i Zawad. Kolej ta jest ściśle związana z Mazurami i Pojezierzem Ełckim, regionami o wyjątkowych walorach klimatycznych, krajobrazowych i turystycznych. W sezonie letnim (od maja do września) są organizowane przejazdy pociągów prowadzonych trakcją parową. Oficjalne pierwsze otwarcie sezonu turystycznego na Ełckiej Kolei Dojazdowej odbyło się 14 maja 1993 roku. Przewóz pasażerów i towarów ciągle malał, a w roku 2001 PKP zdecydowała o likwidacji kolejek wąskotorowych w Polsce.

 

W dniu 01.01.2002r. Ełcką Kolej Wąskotorową przejmuje samorząd miejski w Ełku. Stale malejące przewozy pasażerskie i towarowe wymusiły zmianę charakteru działalności Ełckiej Kolei Wąskotorowej na działalność turystyczną, którą prowadzi obecnie. Od marca 2014r. Ełcka Kolej Wąskotorowa jest częścią Muzeum Historycznego w Ełku.

 

Kalendarium:

 

  • 1905 – opracowanie projektu budowy ełckiej kolei wąskotorowej
  • 1912 – rozpoczęcie budowy i powstanie Lycker Kleinbahn
  • 1913 – 23 październik, uroczyste otwarcie linii Ełk-Borzymy i Laski Małe-Zawady
  • 1918 – 5 październik, uruchomienie odcinka Borzymy Turowo
  • 1945 – przejęcie kolei przez DOKP w Olsztynie i powołanie Ełckiej Kolei Wąskotorowej
  • 1951 – przebudowa torów z 1000 mm na 750 mm
  • 1957 – powstanie Z K D przy DOKP w Olsztynie i powołanie Ełckiej Kolei Dojazdowej
  • 1962 – przejęcie kolei przez Zarząd Kolei Dojazdowych przy DOKP Warszawa
  • 1975 – wprowadzenie trakcji spalinowej
  • 1991 – wpisanie ełckiej kolei do rejestru zabytków
  • 1992 – wprowadzenie do eksploatacji transporterów
  • 1993 – wprowadzenie pociągów turystycznych z trakcją parową
  • 2001– 10.06.wstrzymanie ruchu pociągów osobowych przez PKP
  • 2002 – przejęcie kolejki przez samorząd miejski w Ełku, powrót do nazwy Ełcka Kolej Wąskotorowa oraz rozpoczęcie działalności turystycznej. EKW zostaje włączona do MOSiR w Ełku
  • 2014 – Ełcka Kolej Wąskotorowa zostaje przeniesiona do Muzeum Historycznego w Ełku
O NAS

Kolejka wybudowana w latach 1912-1918, przez długie lata pełniła bardzo ważną rolę gospodarczą. W 1991 r. w uznaniu dla jej piękna i walorów historycznych została wpisana do rejestru zabytków.

OFERTA

Specjalnie dla Państwa przygotowaliśmy szeroki wachlarz usług turystycznych.

ROZKŁAD

Rozkład jazdy pociągów Ełckiej Kolei Wąskotorowej w 2016 r.